Home » Δημοσιεύσεις - Άρθρα » ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΙΜΟΤΗΤΑ
Νοε
24

Η διεύρυνση και η επέκταση της αγοράς, η διάδοση των τεχνολογιών πληροφόρησης, η διεθνοποίηση της παραγωγής και το τέλος του καθεστώτος της πλήρους απασχόλησης, συνδυαστικά με την αδυναμία του εθνικού κράτους να προστατεύσει την εγχώρια αγορά, συνιστούν τις νέες συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να ενταχθεί ο νέος εργαζόμενος. Ταυτόχρονα, συντελείται και μια αλλαγή των προτύπων ζωής και κατανάλωσης. Σε αυτές λοιπόν τις συνθήκες η εργασία οργανώνεται με πιο ευέλικτους τρόπους και αλλάζει δομή και λειτουργία. Συνεπώς, η αγορά εργασίας διαμορφώνεται στα πλαίσια ενός νέου ιδεολογικού περιεχομένου της έννοιας της ανταγωνιστικότητας, όπου αυξάνει ο ρόλος και η βαρύτητα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης σε όλες τις μορφές, ενώ η μόνιμη απασχόληση καθίσταται όλο και πιο σπάνια.  Από τη μια, η παγκοσμιοποίηση και η διεθνοποίηση της οικονομίας (έννοιες που ταυτίζονται άλλωστε ντετερμινιστικά με την έννοια της εξέλιξης και της «προόδου»), συνεπάγονται διεθνοποιημένους κανόνες οικονομικού ανταγωνισμού και από την άλλη, η αλλαγή της φύσης της εργασίας, του περιεχομένου και του όγκου της απασχόλησης, συνηγορούν στο πέρασμα από την έννοια της απασχόλησης σε εκείνη της απασχολησιμότητας.

Το παράδειγμα των συμβολαίων εργασίας είναι χαρακτηριστικό του περάσματος από την έννοια της απασχόλησης σε εκείνη της απασχολησιμότητας: Η ψυχολογία των οργανώσεων εισηγείται δυο κεντρικούς διαχωρισμούς των συμβολαίων εργασίας. Α) Τη μόνιμη σχέση εργασίας με την οργάνωση, που χαρακτηρίζει κυρίως μηχανιστικού τύπου οργανώσεις, δηλαδή οργανώσεις παραδοσιακής μορφής με χωροχρονικές σταθερές που τις προσδιορίζουν και Β) Τα συμβόλαια περιορισμένης διάρκειας, που χαρακτηρίζουν περισσότερο δυνητικού τύπου οργανώσεις, στις οποίες η ευελιξία είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό και οι μεταβαλλόμενες χωροχρονικές διαστάσεις της οργάνωσης[1]. Τα συμβόλαια αυτά θεωρείται ότι αποτυπώνουν τις σχέσεις εργασίας του μέλλοντος και θα διακρίνονται από: α) Σύντομες σχέσεις εργασίας που διαρκούν όσο και η αποπεράτωση ενός συγκεκριμένου έργου, β) Λίγες υποχρεώσεις του εργοδότη έναντι του εργαζόμενου, γ) Κυλιόμενα ωράρια εργασίας, δ) Δυνατότητα απασχόλησης του εργαζόμενου σε διαφορετικά θεματικά πεδία ή θέσεις ή και οργανώσεις, ε) Ανασφάλεια ως προς την εξασφάλιση της καθημερινότητας και στ) Ανυπαρξία σταθερού μισθού. Ο μισθός του απασχολούμενου ανανοηματοδοτείται μέσα από την προοπτική αποκλειστικά της έννοιας της αποζημίωσης για παροχή έργου ή υπηρεσιών, γεγονός άλλωστε που επιτρέπει και τη διαφοροποίηση της αποζημίωσης σύμφωνα με το κριτήριο της αποδοτικότητας.

Παρά  λοιπόν τις όποιες επιμέρους νομικές λεπτομέρειες, τις κατά περιόδους συνδικαλιστικές διεκδικήσεις ή τις ιδεολογικές συγκρούσεις και συγκλίσεις, κατά γενική ομολογία το πέρασμα από την εργασία στην απασχόληση και από την απασχόληση στην απασχολησιμότητα έχει ήδη συντελεστεί με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την ίδια την εργασία, αλλά και για τα άτομα – εργαζομένους και τη νοοτροπία τους. Η νεοφιλελεύθερη ευελιξία των κοινωνιών και των αγορών δεν βρίσκεται μόνο στις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά εργασίας ως προς την πρόσληψη ή την απόλυση των εργαζομένων – απασχολούμενων – απασχολήσιμων, αλλά βρίσκεται επίσης (ενδεχομένως και κυρίως), στην συνείδηση και την ηθική της εργασίας του ίδιου του εργαζόμενου, δηλαδή την εσωτερίκευση αυτής της ευελιξίας ως αξίας και νόρμας. Ο σύγχρονος «απασχολήσιμος», ως ένας εν δυνάμει εργαζόμενος,  βιώνει την αέναη αλλαγή μεταξύ απασχολούμενου και ανέργου και βρίσκεται σε μια κατάσταση διαρκούς διαθεσιμότητας και όχι εργασίας.

Στα πλαίσια αυτά, το άτομο – «απασχολήσιμος», αμυνόμενο και συγχρόνως προσαρμοζόμενο στη σημερινή εργασιακή κατάσταση, καλείται να  οικοδομήσει  πολλαπλές καριέρες οι οποίες θα  εξελίσσονται διττά στη ζωή του: Αφενός συγχρονικά, αφετέρου διαχρονικά. Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο στην ίδια περίοδο της ζωής του απασχολείται σε διαφορετικά θεματικά πεδία ενδιαφερόντων και οικοδομεί σε κάθε ένα από αυτά μια ξεχωριστή και πιθανά αυτόνομη καριέρα. Στη δεύτερη περίπτωση, το άτομο εναλλάσσει πεδία  ενδιαφερόντων και απασχόλησης κατά τη διάρκεια της ζωής του. Τέλος, θεωρητικά τουλάχιστον, οι δύο αυτές συνθήκες μπορεί να συμπίπτουν, δηλαδή ένα άτομο να διαθέτει ταυτόχρονα πολλές καριέρες που θα εναλλάσσει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αξιοσημείωτο είναι να αναφερθεί ότι ο σημερινός μαθητής, αυριανός «απασχολήσιμος» αναμένεται και προσδοκάται να αλλάξει 8 με 9 καριέρες (κατ’ ελάχιστο) καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η δια βίου επιμόρφωση και ανάπτυξη έχει σχεδιαστεί, όπως υποτίθεται, για να του παρέχει τα προσόντα που απαιτεί κάθε φορά η ευέλικτη αγορά εργασίας.

Όπως επισημαίνει ο Bauman, (Ζωή για Κατανάλωση, σελ. 21 – 22): «Ο σύγχρονος εργαζόμενος είναι εκείνος που δεν έχει ιδιαίτερες δεσμεύσεις, υποχρεώσεις, συναισθηματικές προσδέσεις, ούτε επιθυμεί να αποκτήσει κάτι τέτοιο. Είναι ένα πρόσωπο έτοιμο να αναλάβει όποιο καθήκον παρουσιαστεί και πρόθυμο να αναδιαμορφώσει τις προτιμήσεις του υιοθετώντας νέες προτεραιότητες και εγκαταλείποντας πάραυτα όσες είχε πρότινος. Ένα πρόσωπο εξοικειωμένο με ένα περιβάλλον όπου η εξοικείωση ως τέτοια με μια δουλειά, μια δεξιότητα ή ένα τρόπο δράσης είναι πράγματα ανεπιθύμητα. Είναι τέλος, ένα πρόσωπο που θα εγκαταλείπει μια εταιρεία όταν δεν θα τον χρειάζεται πλέον, χωρίς διαμαρτυρίες  ή αντιδικίες και θα εγκαταλείπει τον εργοδότη του για μια καλύτερη δουλειά χωρίς ιδιαίτερες ενοχές. Ένα πρόσωπο που θεωρεί τις μακροπρόθεσμες προοπτικές, την απαρέγκλιτη σταδιοδρομία και κάθε είδους σταθερότητες πιο απεχθείς και πιο τρομακτικές από την απουσία τους.»

Κλείνοντας, είναι εύλογο κανείς να αναρωτηθεί τι γίνεται άραγε όταν μια από τις σημαντικότερες ταυτότητες που συγκροτούν την ανθρώπινη προσωπικότητα –η επαγγελματική – έχει απροσδιόριστα όρια και είναι διαρκώς τροποποιήσιμη; Ποιος ο ρόλος της νέας αυτής μορφής επαγγελματικής ταυτότητας στη δημιουργία συναισθημάτων φόβου, άγχους και  ανασφάλειας στο σύγχρονο άτομο που επιδιώκει να ενταχθεί στην αγορά εργασίας;

Ευγενία Σαρηγιαννίδη

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ποντιακή Γνώμη», Έτος 6ο, Αρ. Φύλλου 66.



[1] Με τον όρο οργάνωση στο άρθρο αυτό εννοούμε οποιαδήποτε μορφή επιχείρησης, εταιρείας ή οργανισμού.

, , ,



Προσθέσετε απάντηση