Home » Δημοσιεύσεις - Άρθρα » Η ζωή στη ναυτική οικογένεια
Φεβ
03

Οι Έλληνες ήταν ανέκαθεν ναυτικός λαός, έλεγαν οι παλιοί. Και είχαν δίκιο…

Η ναυτιλία είναι ένας κλάδος που επηρέασε βαθύτατα και όσο κανένας άλλος, τη ζωή του ελληνικού λαού τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά. Χαρακτηριστικό αποκύημα της επίδρασής της στην κοινωνική πραγματικότητα είναι ο μεγάλος αριθμός των ναυτικών οικογενειών που παραμένει σχεδόν αμείωτος τις τελευταίες δεκαετίες.

Κατά συνέπεια, η ναυτική οικογένεια αποτελεί ένα ζωτικό κύτταρο της ελληνικής κοινωνίας. Ας δούμε όμως με μία πιο διερευνητική ματιά, πώς αυτό το κύτταρο εξελίσσεται, δομείται και λειτουργεί σήμερα.

Η ναυτική οικογένεια φαίνεται να διατηρεί πολλά στοιχεία της παραδοσιακής πατριαρχικής οικογένειας. Ο πατέρας – ναυτικός ρίχνεται στη βιοπάλη, περνά κακουχίες, ξενιτεύεται – θαλασσοπνίγεται όπως λένε οι ναυτικοί – με μοναδικό του μέλημα να εξασφαλίσει τα προς το ζειν για την οικογένειά του.

Η μητέρα ως «πιστή Πηνελόπη», περιμένει τον σύζυγό της και επιδίδεται στην φροντίδα των υπολοίπων μελών.

Οι ρόλοι είναι σαφώς διαχωρισμένοι στη ναυτική οικογένεια. Δεν χωρούν προσωπικές φιλοδοξίες και όνειρα ανεξάρτητα της οικογενειακής ζωής. Η μητέρα σέβεται την αυτοθυσία του πατέρα και κλείνεται στο σπίτι, όπως εκείνος στο καράβι και ξεχνούν ότι είναι αντρόγυνο τους μήνες που ταξιδεύει. Χάνονται μέσα στους ρόλους των γονιών και ξεχνούν ότι πάνω από όλα είναι ένας άντρας και μια γυναίκα που τους αξίζει και έχουν ανάγκη την προσωπική φροντίδα.

Τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα κλίμα που διευκολύνει κάποτε τη σύγχιση ρόλων, αφού το κενό που αφήνει η καθημερινή απουσία της πατρικής φιγούρας καλύπτεται είτε από το διπλό ρόλο που παίζει η μητέρα, είτε από άλλα αντρικά πρόσωπα που προέρχονται συνήθως από το συγγενικό και ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον. Όσο είναι μόνο με τη μητέρα τους, η καθημερινότητά τους είναι συνήθως πιο «χαλαρή». Αφενός, οι μητέρες είναι  από τη «φύση» τους λιγότερο αυστηρές και περισσότερο στοργικές. Αφετέρου, νιώθουν συχνά την ανάγκη να είναι προστατευτικές και να «καλομάθουν» τα παιδιά τους διότι αφιερώνονται εξ’ ολοκλήρου σε αυτά, εφόσον ο σύζυγος ταξιδεύει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, προσπαθούν επιπρόσθετα να καλύψουν και την απουσία του πατέρα.

Τι συμβαίνει όμως όταν ο πατέρας επιστρέφει; Εκεί η καθημερινότητα ανατρέπεται άρδην. Η οικογένεια πρέπει να εντάξει στους κόλπους της άλλο ένα μέλος το οποίο «δεν υπήρχε» επί πολλούς μήνες. Τα παιδιά συγχέουν τους ρόλους. Εκεί που «λογοδοτούσαν» και ζητούσαν άδεια μόνο από τη μητέρα, τώρα πρέπει να σεβαστούν την νέα ιεραρχία και να απευθύνονται στον πατέρα. Πώς όμως μπορείς να ζητάς άδεια από κάποιον που δεν γνωρίζει την καθημερινότητα, τους κανόνες και τη ρουτίνα του οικογενειακού βίου; Πως να αποδεχτείς τον έλεγχό του πατέρα και το αυστηρό του ύφος όταν ζείτε μαζί μόνο 2 ή 3 μήνες το χρόνο; Απαιτείται κατά το διάστημα της παρουσίας του να τον ενημερώνεις για οτιδήποτε, όσο αυτονόητο και αν είναι για τους υπόλοιπους. Κάθε παράλειψη εκ μέρους των παιδιών θεωρείται απειθαρχία και έλλειψη σεβασμού στο πρόσωπο του πατέρα.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη καθημερινότητα βιώνεται δύσκολα όχι μόνο από την πλευρά της μητέρας και των παιδιών, αλλά και από την μεριά του ίδιου του πατέρα. Ένας άνθρωπος ο οποίος έχει θυσιάσει τα πάντα από την προσωπική του ευτυχία, γυρνά στο σπίτι του και αποζητά τη θαλπωρή και τη στοργή που στερήθηκε στα ταξίδια του. Αντί γι αυτό, αντιμετωπίζει συχνά μουδιασμένα πρόσωπα και παγωμένα, αμφιθυμικά ή έστω επιφυλακτικά συναισθήματα. Σε κάθε του επιστροφή, προσπαθεί και αγωνίζεται να βρει τη θέση του ξανά μέσα στο λιμάνι της οικογένειας. Ακολουθώντας πιστά το πρότυπο της πατροπαράδοτης ενδοοικογενειακής ιεραρχίας (που όπως προαναφέρθηκε διαπνέει τη ναυτική οικογένεια), ανακηρύσσει και επιβάλλει τον εαυτό του ως αρχηγό, απαιτώντας να του δίνουν λόγο για το καθετί. Τον πρώτο καιρό, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας προσαρμόζονται σε αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων μέχρι που κάποια στιγμή ξεσπούν και αρχίζουν οι συγκρούσεις και οι διαμάχες. Ο πατέρας απελπισμένος ή έστω απογοητευμένος, επειδή ενδεχομένως θεωρεί ότι δεν τον σέβονται ή ότι δεν τον αγαπούν, αποτραβιέται και κλείνεται στον εαυτό του. Νιώθει ότι τα παιδιά του έμαθαν να ζουν χωρίς εκείνον και ότι τώρα πια είναι «περιττός» ειδικά όταν πρόκειται για εφήβους… Ίσως ακόμα αισθάνεται ότι ακυρώνονται οι κόποι του, οι θυσίες του, η ίδια του η ζωή.

Τα πράγματα όμως, δεν είναι καθόλου όπως φαίνονται. Ένα παιδί πάντα αναζητά και τους δύο γονείς του εξίσου. Όσο μεγάλη και αν είναι η προσφορά και η φροντίδα του ενός, ποτέ δεν μπορεί να καλύψει την απουσία του άλλου εξ’ ολοκλήρου.  Αν η μητέρα με την παρουσία της και με το λόγο της καλύπτει όσο μπορεί ή απορροφά τους κραδασμούς που δημιουργεί στα παιδιά η απουσία του πατέρα και ερμηνεύει αυτήν ακριβώς την απουσία ως αυτοθυσία προς το καλό της οικογένειας, τα παιδιά μαθαίνουν να τον αγαπούν, να τον σέβονται και να τον θαυμάζουν ακόμη και αν δεν είναι κοντά τους τον περισσότερο καιρό. Τον αναζητούν και θέλουν να τον κάνουν υπερήφανο ακόμη και αν δεν είναι παρόν στα «κατορθώματά» τους (τους βαθμούς στο σχολείο, στις σχολικές γιορτές κτλ.). Δεν χρειάζεται να διεκδικήσει το ρόλο του, ο πατέρας όταν επιστρέφει… Η θέση αυτή του ανήκει δικαιωματικά και κανείς δεν μπορεί να την αμφισβητήσει. Ο χρόνος προσαρμογής δεν πρέπει να μεταφράζεται ως έλλειψη αγάπης ή σεβασμού. Πρέπει απλώς ο πατέρας να μάθει με τη σειρά του να σέβεται τις συνήθειες και τους ρυθμούς των υπολοίπων μελών της οικογένειας, ώστε εκείνοι με υπομονή και με αγάπη να τον «στέψουν» αβίαστα και να τον αναγνωρίσουν πρόθυμα ως «αρχηγό του σπιτιού»! Η προσπάθεια άμεσης επιβολής των κανόνων του μόνον παρεξηγήσεις και άσχημα αποτελέσματα θα επιφέρει.

Και όλα αυτά σας τα λέω εγώ, μια κόρη ναυτικού, που όλη μου τη ζωή επεδίωκα να τον κάνω υπερήφανο και να στηρίζω την οικογένειά μου, όταν έλειπε… Όμως τώρα είναι εδώ και ζούμε ως οικογένεια πιο έντονα από τις άλλες που έχουν μεγάλα παιδιά. Τρώμε μαζί τα μεσημέρια, βλέπουμε μαζί τηλεόραση, συζητάμε μαζί και βγαίνουμε μαζί. Είναι δύσκολή η προσαρμογή και η συμβίωση αλλά αξίζει τον κόπο!

Τρωαδίτη Κατερίνα, Οικονομολόγος

Επιμέλεια: Ευγενία Σαρηγιαννίδη, Ψυχολόγος

Δημοσιεύτηκε στην Marititme Economies Αρ. Φύλλου 53, 29/1/2014

 

, ,



Προσθέσετε απάντηση