Home » Δημοσιεύσεις - Άρθρα » Η κουλτούρα των Χαμένων Κορμιών (Β΄ Μέρος)
Σεπ
19

Γράφει η Ευγενία Σαρηγιαννίδη*

Στη συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μας «Η Κουλτούρα των Χαμένων Κορμιών (Α΄ Μέρος)» αξίζει να αναφέρουμε την ευρύτερη δήλωση στην οποία εντάσσεται και η διάσημη ρήση της ακραίως νεοφιλελεύθερης πρώην Βρετανίδας Πρωθυπουργού Μάργκαρετ Θάτσερ, σύμφωνα με την οποία «Η κοινωνία δεν υπάρχει». Πράγματι, στις 31 Οκτωβρίου 1987 στο Βρετανικό περιοδικό «Woman’ s Own» δημοσιεύεται η συνέντευξη της Θάτσερ ως Πρωθυπουργού από το 1979. Σε αυτή τη συνέντευξη η Θάτσερ εκθέτει την άποψη της για τον κόσμο και την ατομική ευθύνη με τους εξής όρους: «Νομίζω ότι μόλις διασχίσαμε μια περίοδο εντός της οποίας αφήσαμε πολλά παιδιά και πολλά άλλα άτομα να λένε στον εαυτό τους: «Συναντώ μια δυσκολία, είναι ευθύνη της κυβέρνησης να κάνει το αναγκαίο!», «Συναντώ μια δυσκολία, θα αναζητήσω ένα επίδομα για να τα καταφέρω!», «Ζω στο δρόμο, η κυβέρνηση οφείλει να μου βρει μια κατοικία!». Άρα, λοιπόν αυτά τα άτομα επιχειρούν να μεταθέσουν τα προβλήματά τους πάνω στην κοινωνία. Αλλά όμως η κοινωνία ποιος είναι; Δεν υπάρχει! Υπάρχουν άνδρες και γυναίκες, υπάρχουν οικογένειες και καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να κάνει οτιδήποτε παρά διαμέσου αυτών ακριβώς των ανθρώπων. Αλλά οι άνθρωποι ασχολούνται με τα δικά τους προβλήματα κυρίως… Πολλοί άνθρωποι σκέφτονται ιδιαίτερα τα δικαιώματά τους, χωρίς να σκέφτονται καθόλου τις υποχρεώσεις τους. Όμως, δεν μπορείτε να διαθέτετε ένα νομικό δικαίωμα χωρίς ένα άλλο πρόσωπο να έχει σεβαστεί μια υποχρέωση. Νομίζω ότι μια από τις τραγωδίες της εποχής μας είναι ότι κάποιοι χειρίζονται το σύστημα των αποζημιώσεων που πληρώνουμε όλοι (οι φορολογούμενοι) – αποζημιώσεις που είχαν ως λόγο ύπαρξης να εξασφαλίσουν τους ανθρώπους, να τους παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας αν είναι άρρωστοι. Κάτι δηλαδή που θα είναι πάντα σε θέση να τους βοηθήσει. Κάποιοι όμως λένε: «Σε τι θα μου χρησίμευε να πάω να δουλέψω; Κερδίζω τα ίδια παραμένοντας στην ανεργία!» Όμως, αυτήν την «ανεργία» είναι ο γείτονας σας που την πληρώνει».

Πρόκειται άραγε για μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία;

Ανεξάρτητα του τι θα μπορούσε να σχολιάσει κανείς για το τυπικά αγγλοσαξονικό, ακραία εμπειριστικό φιλοσοφικό υπόβαθρο σχετικά με την άποψη ότι «η κοινωνία ως συλλογική οντότητα δεν υπάρχει» (αφού υπάρχουν μόνο τα άτομα που την απαρτίζουν), καθώς και για τη γνωστή αντιεργατική και νεοφιλελεύθερη πολιτική των εκσυγχρονισμών** της βρετανικής κοινωνίας που εφαρμόστηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, τριάντα χρόνια μετά την παραπάνω δήλωση, οι σαστισμένες και εξατομικευμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες, που βρίσκονται πλέον σε μόνιμη πολιτισμική, κοινωνική και οικονομική κρίση, φαίνεται να επιβεβαιώνουν τις απόψεις αυτές. Η διάχυτη κουλτούρα των «χαμένων κορμιών» συνηγορεί δυστυχώς υπέρ αυτής της άποψης.

Ο μετανεωτερικός δυτικός πολίτης που βρίσκεται, τυπικά τουλάχιστον, σε παραγωγική ηλικία, διακρίνεται σήμερα από δύο κυρίως ψυχοπολιτικά χαρακτηριστικά που οργανώνουν τις καθημερινές του νοοτροπίες και συμπεριφορές. Το πρώτο αφορά τη θυματοποίηση, η οποία, ενώ στον λόγο των ατόμων, δεν θεωρείται καθόλου αποδεκτή και αυτονόητη, στην καθημερινή πρακτική τείνει διαρκώς να επιβεβαιώνεται. Το δεύτερο χαρακτηριστικό (αυτό του «δικαιωματούχου»), αφορά την πεποίθηση ότι ο καθένας, επειδή διαθέτει τυπικά νομικά δικαιώματα ελεύθερου πολίτη, αυτομάτως διαθέτει και το ουσιαστικό περιεχόμενο τους, δηλαδή την πραγματικότητα τους, χωρίς να χρειάζεται να διεκδικήσει αυτά τα ατομικά νομικά δικαιώματα μέσω συλλογικών αγώνων και συγκρούσεων. Ενώ λοιπόν όλες οι πραγματικές κοινωνικές και πολιτικές κατακτήσεις του δημοκρατικού νεότερου κόσμου σταδιακά αναιρούνται ή καταργούνται, ακόμα και οι πιο αυτονόητες (π.χ. η κοινωνική πρόνοια), παραμένει μόνο ως «οριστικό κεκτημένο» η έμμονη, φαντασιακή ιδέα ότι αφενός «έχω ατομικά δικαιώματα» και ότι αφετέρου οι «άλλοι» (;) υποχρεούνται να τα σεβαστούν.

Στη σημερινή μνημονιακή Ελλάδα η διαδικασία της «κανονικοποίησης της κρίσης» εξυπηρετεί την ανάπτυξη δυο φαινομενικά αντιφατικών ψυχικών τάσεων. Από την μία το άτομο πασχίζει για τη στενή ατομική του επιβίωση με οποιοδήποτε τρόπο, ενώ ταυτόχρονα το ίδιο άτομο μπορεί να επιδεικνύει σε διάφορες καταστάσεις απουσία αισθήματος και πρόθεσης αυτοσυντήρησης. Πράγματι, από ιδεολογικής άποψης, το να δηλώνεις σήμερα με κάποια επίπλαστη δόση ρεαλισμού, «θύμα της εκμετάλλευσης», ή των «ληστρικών πρακτικών του κράτους», ή «της εργοδοσίας», ή ακόμα των… «γονιών σου που δεν ήξεραν πώς να σε μεγαλώσουν και σου μεταβίβασαν όλα τα προβλήματα, τις ανασφάλειες και τις νοοτροπίες τους», ή της οικονομικής κρίσης που δεν «σου επιτρέπει να βρεις δουλειά» κλπ., είναι μια μοδάτη ρητορική που αναπαράγεται συχνά από τα άτομα εκείνα που, μέσω της θυματοποίησής τους, τείνουν να εκλογικεύσουν τη νοοτροπία του «χαμένου κορμιού» που τους διακατέχει. Άλλωστε, η ίδια η «αριστερή» σημερινή ελληνική κυβέρνηση δίνει άλλοθι και προωθεί κατά κόρον αυτή την ιδεολογία. Αποσιωπώντας τη διαλεκτική αφέντη – δούλου, εξουσιαστή – εξουσιαζόμενου, θύτη – θύματος, προσεγγίζει με συμπάθεια κάθε «θύμα», που δεν «ευθύνεται για την κατάστασή του». Με τον ίδιο τρόπο η κυβέρνηση αυτοαξιολογείται ως «θύμα» της ευρωπαϊκής και της γερμανικής πίεσης, των αγορών και των λάθος χειρισμών των προηγούμενων κυβερνήσεων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Κρίστοφερ Λας*** στο βιβλίο του για τον «Ελάχιστο Εαυτό»: «Σκεφτόμαστε πως είμαστε συγχρόνως επιζήσαντες και θύματα ή δυνητικά θύματα. Η αυξανόμενη πεποίθηση ότι είμαστε όλοι θυματοποιημένοι, με τον άλφα ή τον βήτα τρόπο, από συμβάντα πέραν από τον έλεγχό μας, οφείλει μεγάλο μέρος της δύναμής της όχι μόνο στη γενική αίσθηση ότι ζούμε σε έναν επικίνδυνο κόσμο που τον κυβερνούν μεγάλοι οργανισμοί, αλλά και στην ανάμνηση συγκεκριμένων συμβάντων της ιστορίας του 20ουαι. που έχουν θυματοποιήσει τους ανθρώπους σε μεγάλη κλίμακα. Όπως η έννοια της επιβίωσης, η έννοια της θυματοποίησης, που άτοπα εφαρμόζεται στις καθημερινές ατυχίες, κρατά αυτή την ανάμνηση ζωντανή και συγχρόνως απονεκρώνει τον συναισθηματικό της αντίκτυπο. Η χρήση της έννοιας «θυματοποίηση» αδιακρίτως, την διευρύνει σε βαθμό που χάνει το νόημά της.» Μια θυματοποίηση που σίγουρα δεν είναι ανεξάρτητη από την ιδεολογική ενοχοποίηση της φτώχιας. Όμως, τη δεύτερη διάσταση των καθημερινών νοοτροπιών και συμπεριφορών, που απαρτίζουν την «κουλτούρα των χαμένων κορμιών», αυτή του «αδικημένου δικαιωματούχου», θα την εξετάσουμε στο Γ΄ Μέρος του άρθρου μας πάνω σε αυτό το θέμα.

*Ψυχολόγος, MSc, Υπ. Διδάκτωρ Ψυχολογίας,

  Διευθύντρια Δικτύου «psy-counsellors»

  Πινδάρου 5 & Αλεξ. Σούτσου, Αθήνα, 210 5544371

**Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι από τα 7εκ. εργαζόμενων στην Βρετανική βιομηχανία το 1980 δεν εργάζονται σήμερα εκεί παρά 2,5 εκ. Υπάρχουν λιγότεροι εργαζόμενοι στη βιομηχανία, παρά στα τηλεφωνικά κέντρα, στα super market και στα γραφεία. Οι δουλειές είναι πιο «καθαρές», λιγότερο χειρωνακτικές, πιο πρόσκαιρες, λιγότερο πληρωμένες και τις περισσότερες από αυτές μπορούν το ίδιο εύκολα να τις κάνουν και οι γυναίκες. (Le Monde Diplomatique, τ. 153, Ιούνιος – Ιούλιος 2017, σ. 83) 

***Λας, Κ. (2006). Ο Ελάχιστος Εαυτός. Ψυχική Επιβίωση σε Καιρούς Αναστάτωσης. εκδ. Νησίδες. σ. 58 (Ο Λας αναφέρεται εκτενώς στη συνέχεια του Βιβλίου του στις πρακτικές θυματοποίησης που απορρέουν άμεσα ή έμμεσα από την ιδεολογική αξιοποίηση του Ολοκαυτώματος.)

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ποντιακή Γνώμη», Ιούνιος 2017, Έτος 9ο, Αρ. Φύλλου 99.

, , ,



Προσθέσετε απάντηση