Home » Δημοσιεύσεις - Άρθρα » Η ψυχολογία στα φώτα της δημοσιότητας
Μάι
01

 

Προς τα τέλη της δεκαετίας του ’70, ήδη ο Lyotard εύστοχα σημειώνει πως «[…] η σχέση των χορηγών και των χρηστών της γνώσης με την ίδια τη γνώση τείνει και θα τείνει να προσλάβει τη μορφή της σχέσης που έχουν οι παραγωγοί και οι καταναλωτές των εμπορευμάτων με τα εμπορεύματα, δηλαδή τη μορφή της αξίας. Η γνώση παράγεται και θα παράγεται για να πωλείται× καταναλώνεται και θα καταναλώνεται για να παίρνει αξία μέσα σε μια νέα παραγωγή […]»[1]. Ένα πλήθος άρθρων και φυλλάδων επιστημονικού περιεχομένου που στοιβάζονται εν τω μέσω εφημερίδων(τοπικών και μη), αλλά και περιοδικών ως συνέχεια των ειδησεογραφικών κειμένων, συντασσόμενα πλήρως με τα δημοκρατικά ιδεώδη της ελευθερίας του λόγου και των «ίσων ευκαιριών» στη πληροφόρηση, πραγματώνουν στο έπακρο την παραπάνω συλλογιστική. Με διαπιστωτικού και κυνικού τύπου ρήματα, η επιστήμη πλέον προσφέρεται αφειδώς στα αιτήματα της εμπορευματοποίησης και άκριτης διάδοσης της προς άμεση κατανάλωση γνώσης.

Η δημοσίευση και προβολή εκλαϊκευμένων «επιστημονικών» άρθρων στον τύπο οφείλει περισσότερο να προβληματίσει τον αναγνώστη παρά να τον ενημερώσει για τις νέες εξελίξεις στον επιστημονικό χώρο. Το πέρασμα από τον καθαρό επιστημονικό λόγο σε έναν λόγο περισσότερο προσιτό και κατανοητό από τον μέσο πολίτη –προσαρμοσμένο προφανώς στο μέσο μορφωτικό του επίπεδό- με το πρόσχημα της ευρείας και ταυτόχρονα ίσης για όλους ενημέρωσης εκπεφρασμένο ως απαίτηση όλων των πολιτών των σύγχρονων δημοκρατικών κοινωνιών, προϋποθέτει μία ορισμένη αφαίρεση. Όπως όλες οι αφαιρέσεις, έτσι και η εν λόγω αφαίρεση λειτουργεί επιλεκτικά πολλές φορές παραποιώντας, αντικαθιστώντας και υποκαθιστώντας έννοιες, αποκρύπτοντας τις μεθόδους, τις τεχνικές, τα εργαλεία που απαιτούνται για τη διεξαγωγή μία έρευνας, εστιάζοντας τέλος σε ένα ορισμένο συμπέρασμα, το οποίο θα αποτελέσει βορά του αναγνωστικού και τηλεοπτικού κοινού. Κατά συνέπεια, ένα ογκώδες μέρος των ερευνών σε κάθε χώρο αφαιρείται, αποσιωπάται και είναι ακριβώς το μέρος εκείνο το οποίο περισσότερο από όλα πλήττει την ορθότητα, την αξιοπιστία και την εγκυρότητα κάθε έρευνας.

Συγκεκριμένα, στον τομέα της ψυχολογίας άρθρα επί άρθρων στα μέσα ενημέρωσης ξεφυτρώνουν το ένα πίσω από το άλλο, «ενημερώνοντας» τους «ανημέρωτους» πολίτες για την κατάθλιψη, το άγχος, τις μαθησιακές δυσκολίες, την υπερκινητικότητα, εμπίπτοντας πολλές φορές σε πταίσματα παραπληροφόρησης, είτε λόγω προχειρότητας, είτε λόγω έλλειψης ενός επαρκούς χώρου και χρόνου στον τύπο. Επομένως, όλη αυτή η επιστημονικίζουσα φιλολογία στον χώρο της μαζικής και τοπικής πληροφόρησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε δύο συμπεράσματα:

Το πρώτο εξ αυτών αφορά την κατάληψη ενός μεγάλου μέρους του δημόσιου λόγου από αποτελέσματα ερευνών και παραθέσεις επιστημονικών «Βίβλων», εξοστρακίζοντας τοιουτοτρόπως και καθ’ ολοκληρίαν έναν καθαρό πολιτικό λόγο, ο οποίος είναι και ο μοναδικός λόγος που δύναται να ενσκήπτει και να καιροφυλακτεί στις και για τις τρέχουσες κάθε φορά κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές εξελίξεις κάθε τόπου, κάθε κοινωνίας. Κατά συνέπεια, αυτός ο αποπροσανατολισμός τον οποίο υπόκεινται οι κοινωνίες των «πληθικών»[2] πλέον δημοκρατιών πρέπει να γίνει ρητός. Η απαξίωση του πολιτικού σκέπτεσθαι και πράττειν (και γράφειν) και η αντικατάσταση αυτών από έναν λόγο περισσότερο «αντικειμενικό», «ουδέτερο», που δεν πονάει, δεν ξεσηκώνει, δεν σκοτώνει, παρά μονάχα περιγράφει και διαπιστώνει –όπως ακριβώς και ο δημοσιογραφικός- πραγματικότητες ά-χρονες και ά-τοπες και ανθρώπους που «παθαίνουν» εγκλωβιζόμενοι στο δικό τους σώμα και στη δική τους ψυχή, αρθρώνονται πάνω στο ίδιο ιδεολόγημα που θέτει την επιστημονική αλήθεια ως τη μόνη αλήθεια και τους φέροντες αυτή ως τους σωτήρες μίας εκμαυλισμένης και σπηλωμένης από τα λάθη του παρελθόντος της και του παρόντος της κοινωνίας.

Δεύτερον, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η παραπάνω περιγραφείσα αγωνία των «ειδικών» για παροχή των ανώτατων «φώτων» τους στους μη ειδικούς γονείς, εφήβους, εργαζόμενους, κ.ο.κ. οδηγεί σε μία δαιμονοποίηση των συμπεριφορών, με αποτέλεσμα οι μη ειδικοί, αλλά και οι ειδικοί, να προβαίνουν σε διαγνώσεις- φαντάσματα εκεί ακριβώς όπου δεν υπάρχουν. Τα σχήματα και οι εικόνες που υιοθετούν οι αναγνώστες ενός άρθρου επιχειρώντας με κάθε τρόπο να τα εφαρμόσουν στην καθημερινότητά τους, αποβλέπουν στο να επιβεβαιώσουν ή όχι την ύπαρξη μίας ορισμένης ψυχοπαθολογίας στους ίδιους, στο παιδί τους ή στο σύντροφό τους. Κάθε κίνηση, κάθε λόγος και συναίσθημα που εμπίπτει στο προφίλ ψυχικά πασχόντων, ανεξαρτήτως του πλαισίου μέσα στο οποίο αυτά εκφράζονται, ψυχολογιοποιούνται και «κλινικοποιούνται» χρήζοντας άμεσης θεραπείας και παρέμβασης. Τα όρια, όμως, είναι πάντα δυσδιάκριτα και τα πλαίσια παραλλάσσονται και εναλλάσσονται μαζί με τους ανθρώπους τους και τις ιστορίες τους. Συνεπώς, οι «επιστημονικοφανείς» μύθοι μέσα από τους οποίους διαμορφώθηκαν τρόποι πρόσληψης και εξήγησης της πραγματικότητας πρέπει να γίνουν συνειδητοί από όλους και να καταπολεμηθούν με σιωπή και λόγο έως εκεί που επιτρέπεται.

Η σύγχυση επιστημονικού- δημοσιογραφικού λόγου, ο ενταφιασμός μίας σκέψης συνυφασμένης με τα συλλογικά ιδεώδη και η δαιμονοποίηση των σωματικών και ψυχικών διαταραχών υποθάλπουν μία υπόγεια και ήσυχη «τρομοκρατία», η οποία σαν στόχο θέτει τον εκθρονισμό των παραδοσιακών ιδεοληψιών και θρησκοληψιών, στέφοντας με αυτόν τον τρόπο την επιστήμη ως τη μόνη αντικειμενικά ορίζουσα και διευθετούσα τις λίγες εναπομείνασες λαϊκές συνειδήσεις των πολιτών.

Φωτεινή Παπαγιάννη, Ψυχολόγος

 

 

 



[1] Lyotard J-F. (2008), «Η Μεταμοντέρνα Κατάσταση», εκδ, Γνώση, Αθήνα.

[2]Ως αντικατάσταση των όρων της «λαϊκής» ή «μαζικής δημοκρατίας».

, ,



Προσθέσετε απάντηση