Home » Δημοσιεύσεις - Άρθρα » Ο Εκλιπών Πατρικός Ρόλος
Ιαν
27

«Για εμένα η ομάδα Χ είναι σαν οικογένεια, ο καθοδηγητής σαν πατέρας.»
Ένας έφηβος

Το πέρασμα από τη νεωτερική στην μετανεωτερική περίοδο που φαίνεται να υλοποιείται σήμερα θυσιάζει στο διάβα του αφενός την παραδοσιακή έννοιας της οικογένειας και τη θέση του πατέρα μέσα σε αυτήν, αφετέρου κάθε υπερβατική φιγούρα που ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του Θεού, του πατέρα ως Νόμου, του ήρωα, του αγίου. Οι κατέχοντες εξουσία / αυθεντία (πατέρες, δάσκαλοι, δικαστές, ιερείς) χάνουν σταδιακά την αξιοπιστία, το κύρος και την επιρροή τους. Ως εκ τούτου, ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια γενικευμένη κρίση του συνόλου του παραδοσιακού θεσμικού συστήματος που πλαισίωνε την καθημερινότητα των νέων με τους κανόνες, τις αξίες και τα πρότυπά του. Ο βασικός φορέας μεταλαμπάδευσης του συμβολικού σύμπαντος, του πολιτισμού, των νοοτροπιών κλπ. από γενιά σε γενιά, ήταν και συνεχίζει να είναι η οικογένεια για κάθε άτομο, αφού διαμεσολαβεί ανάμεσα στις κοινωνικές συνθήκες και την ατομική εμπειρία. Με άλλα λόγια, οι κοινωνικές συνθήκες διαμορφώνουν τη δομή της οικογένειας, αλλά και η οικογένεια με τη σειρά της διαμορφώνει τις αντιλήψεις του ατόμου για τον κόσμο καθώς και τους ψυχικούς μηχανισμούς με τους οποίους ο κάθε άνθρωπος επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές συνθήκες εντός των οποίων ζει.
Σε ένα γενικότερο τοπίο λοιπόν κοινωνικού ξεχαρβαλώματος και γενικευμένης επιτρεπτικότητας, όπου οι σχέσεις στο εσωτερικό της οικογένειας έχουν χαλαρώσει τόσο ώστε να μοιάζουν με τις σχέσεις στην υπόλοιπη κοινωνία, ο ρόλος του πατέρα ως πιθανού εκφραστή του «Όχι!» ή ως τοποτηρητή του «Νόμου» (με ψυχαναλυτικούς όρους), χάνει την ισχύ και τη δυναμική του. Στις παραδοσιακές λειτουργίες του πατρικού ρόλου που σταδιακά εξασθενούν ήταν βέβαια και η εισαγωγή ενός κανονιστικού πλαισίου, η αφομοίωση του οποίου επέτρεπε στο παιδί να συμβιώνει ομαλά με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας. Οι κανόνες αυτοί, όπως εσωτερικεύονται κατά την ηθική ανάπτυξη του παιδιού, επέτρεπαν την μετέπειτα αυτονομία του: κατά την ενηλικίωση έπαυε να προαπαιτείται η αυστηρή και διαρκής επιτήρηση, τιμωρία και καταστολή για την τήρηση των ισχυόντων ηθικών κανόνων της κοινωνίας.
Με άλλα λόγια, ο πατρικός ρόλος ως συμβολική ιδιότητα – ακόμα και ανεξάρτητα από τη φυσική παρουσία του προσώπου του πατέρα για λόγους δουλειάς (π.χ. ναυτικός) ή εξαιτίας θανάτου – ήταν κραταιός και επηρέαζε το παιδί το οποίο έφερε ένα όνομα που ήταν επιφορτισμένο με αξίες, με «αρχές», με τρόπους δράσης και σκέψης. Παραφράζοντας, θα λέγαμε ότι το παιδί κληρονομούσε μαζί με το «Όνομα του Πατέρα» μια ταυτότητα εθνική, πολιτισμική, ιστορική, φύλου. Επομένως, η απόσυρση του πατέρα ή η εξασθένιση του ρόλου του, δεν έχει στερήσει από τα παιδιά μόνο ένα «πρότυπο ρόλου», τους έχει στερήσει επίσης το σχηματισμό μιας συγκροτημένης ταυτότητας ή πιο ψυχαναλυτικά ενός δομημένου «Υπερεγώ».
Το ερώτημα «τι είναι πατέρας» (με όλες τις νοηματοδοτήσεις που έφερε η εν λόγω ιδιότητα), τίθεται συνεπώς, σε νέα πολιτισμική, ίσως και ανθρωπολογική βάση. Άραγε, ποιες συνέπειες επιφέρει το κενό που αφήνει η αποσυρόμενη πατρική φιγούρα στην οικοδόμηση της προσωπικότητας και στη διαμόρφωση της συνειδησιακής κατάστασης (ίσως και της ταυτότητας του φύλου) των νέων;

Ευγενία Σαρηγιαννίδη

Δημοσιεύτηκε στην Ποντιακή Γνώμη

, , ,



Προσθέσετε απάντηση